Witamy na oficjalnej stronie Klubu Turystycznego S K K T - P T T K  G L O B T R O T E R S przy III LO im. Marii Dąbrowskiej w Płocku

Menu główne

Klub

Rajdy

Konkursy

Płock

Mazowsze

Polska

Oznaki turystyczne

Szlaki turystyczne

Warto odwiedzić

Inne

Statystyki

Odsłon : 845049
Kampinoski PN PDF Drukuj Email
Wpisany przez globadmin   
Czwartek, 17 Listopad 2005 23:48
KAMPINOSKI
PARK NARODOWY









DZIEJE PUSZCZY KAMPINOSKIEJ

Do XV wieku tereny Puszczy Kampinoskiej były własnością książąt mazowieckich. W roku 1467 zostały włączone do Korony. W owym czasie dobra te, wraz z wchodzącą w ich skład puszczą, oddawane były w zastaw pieniężny. W roku 1489 zostały zastawione przez Kazimierza Jagiellończyka Hieronimowi i Piotrowi z Nowego Miasta, a od roku 1517 mieli je w posiadaniu bracia Jan, Stanisław i Mikołaj Radziejowscy.
W 1590r. na terenie Korony został przeprowadzony po-dział dóbr królewskich na tzw. Stołowe (królewskie), z których dochody wpływały do skarbu nadwornego, i na królewszczyzny, czyli majętności skarbu publicznego. Puszczę, wraz z dobrami kampinoskimi, włączono do królewszczyzn. Od tej pory tereny te były oddawane w dzierżawę, a kontrolę nad nimi sprawował Sejm. Dzierżawili je między innymi: podkanclerzy i kanclerz wielki koronny- Jan Szembek, podkomorzy Wielkiego Księstwa Litewskiego- Jerzy Mniszech, generał artylerii konnej, pierwszy minister Augusta III- Henryk Bruhl, hetman polny, a potem hetman wielki koronny- Franciszek Ksawery Branicki. Ubieganie się o dzierżawę dóbr puszczańskich tak znaczących obywateli Rzeczypospolitej było spowodowane występującym tu bogactwem surowca drzewnego oraz możliwością transportu go Wisłą. Rosły tu jedynie na Mazowszu sosny, zwane masztowymi. Były tak wysokie i proste, że przyjeżdżali po nie kupcy, cieśle i szkutnicy aż z Gdańska.
Głównym bogactwem Puszczy Kampinoskiej było zawsze drewno. Początkowo pozyskiwano ten surowiec karczując jedynie obrzeża lasów. Zajmowali się tym, zatrudnieni przez wielmożnych dzierżawców, mieszkańcy okolicznych wsi. Sytuacja ulega zmianie w wieku XVIII. Drzewo w najbliższym sąsiedztwie wykarczowano, zaś zapotrzebowanie , już nie tylko na drewno budulcowe, ale i na opał, węgiel drzewny oraz potaż używany do produkcji szkła i wyrobów chemicznych, ciągle rosło.
W latach 30.XVIII wieku powstało tu też nowe osadnictwo, zwane budniczym. Nazwa ta pochodzi od stawianych prowizorycznie bud, w których na czas karczowania lasu zamieszkiwali okresowo osadnicy. Tereny zamieszkiwane przez budników okazały się zaczątkiem wsi. Przede wszystkim byli to ludzie wolni- nie musieli odrabiać pańszczyzny. W dokumentach określano ich mianem honestus, czyli sławetny –tak samo nazywano mieszczan.
Niezwykle ciekawa jest historia nadwiślańskiego osadnictwa holenderskiego. Od wieków powszechnie znana była umiejętność obcowania tego ludu z żywio-łem wodnym i zdolność jego ujarzmiania, lub zgodnego z nim współżycia i czerpania z tego korzyści. W 1454r. Kazimierz Jagiellończyk w nagrodę za hołd złożony Rzeczypospolitej ofiarował miastu Gdańsk Żuławy. W ich skład wchodziły urodzajne mady. Osadnicy ci nie potrafili poradzić sobie z ustawicznymi powodziami . Osadników, znanych za swych umiejętności w osuszeniu terenów zalewnych, postanowiono sprowadzić na Żuławy Gdańskie. Taki był początek zasiedlenia naszego kraju przez tzw. Olędrów, tak ich bowiem potocznie nazywała miejscowa ludność. W miarę upływu lat kolonie „ olęderskie” posuwały się coraz dalej na południe docierając ostatecznie aż pod Zamość. Osadnicy holenderscy tylko na początku rekrutowali się z prawdziwych Holendrów. W miarę upływu czasu byli to również Niemcy, Austryjacy, Czesi, a nawet Polacy, którzy osiedlani byli na tzw. „prawie holenderskim”. Stanowiło ono, że osadnicy ci byli ludźmi wolnymi. Lokowani ich na warunkach długoterminowej lub wieczystej dzierżawy. W przypadku zamiaru opuszczenia gospodarstwa przed ustalonym terminem mieli oni obowiązek znalezienia następcy na swoje miejsce. Nie mogliby też być przymuszeni do odnowienia kontraktu. „ Olędrzy” wprowadzili na tereny Polski nowy typ osadnictwa. Kolonie tworzyły się rzędówki z pasowym układem pól.
Lokowane były na skraju dolin rzecznych. Każdy z osadników otrzymywał pas gruntu biegnący prostopadle do rzeki, na którym budował cały system rowów i grobli, wykorzystywany podczas powodzi. Gospodarstwa „olęderskie” były duże ich powierzchnia wynosiła od 1,5 do 2 łanów. Jednostką miary była jedna huba równa 30 morgom.
Każdy osadnik budował na swoim gruncie cały system rowów i grobli, wykorzystywanych podczas powodzi. Istnieją po dziś dzień usprawnienia, które wprowadzili „Olędrzy”, a które stały się trwałym elementem kampinoskiego, nadwiślańskiego krajobrazu. Są to po pierwsze specjalne kopce – naturalne lub usypiska, na których budowano domy, chroniąc je w ten sposób przed zatopieniem. Drugim był zwyczaj wysadzania miedz wierzbami i topolami. Miało to potrójne znaczenie: utrwalało i wyznaczało miedzę; podczas powodzi drzewa funkcjonowały niczym boje na wodzie; budowano pomiędzy topolami i wierzbami wiklinowe opłotki, które hamowały pęd wód powodziowych. Na każdym kroku znajdziemy tu dziś przynajmniej ślady dawnej tradycji.



NAZWA

Puszcza Kampinoska swoją nazwę wzięła od miejscowości Kampinos. Po dziś dzień nie wiadomo jednak, jaki jest pochodzenie tego słowa. Z 1377r. pochodzi pierwsza wzmianka o miejscowości Białe miasto, która była pierwotną nazwą Kampinosu. Nazwa Białe Miasto idealnie ilustruje ówczesny krajobraz, w jakim miasto było osadzone. Oznacza ono miejsce pomiędzy bielami, czyli bagnami, tak bowiem pierwotnie nazywano tereny bagienne.
Z drugiej zaś strony ludność tamtych czasów wydmy nazywała „białymi górami”. Od 1489r. funkcjonuje nazwa Kampinos (Capinoss). W roku 1661 pojawia się już nota iż „Puszcza Kapinoska jest nie mała, wzdłuż mil pięć, a wszerz trzy...”, a w przywileju królewskim „na robienie potaszów”, udzielonym w 1712r. podkanclerzemu koronnemu Szembekowi, widnieje po raz pierwszy pełna, istniejąca po dziś dzień nazw Puszcza Kampinoska. Do dzisiaj nie wiadomo jednak na pewno, skąd sama nazwa pochodzi.

CHARAKTERYSTYKA PARKU

Parki narodowe są najwyższą formą ochrony przy-rody. Sama idea ochrony najcenniejszych obszarów przyrodniczych w celu zachowania ich dla przyszłych pokoleń narodziła się w Stanach Zjednoczonych w 1872r.,kiedy to utworzono pierwszy na świecie park narodowy-Yellowstone.
Piękno Puszczy Kampinoskiej już od początków obecnego stulecia fascynowało badaczy i przyrodników, szczególnie idei tej poświęciło się małżeństwo Romana i Jadwigi Kobendzów, którzy od lat dwudziestych XX wieku starali się o objęcie Puszczy ochroną w formie parku narodowego. Pierwszym owocem ich starań był utworzony w 1936r. rezerwat Granica oraz rok później rezerwat Sieraków.
Pełne zwieńczenie ich trudu nastąpiło 16 stycznia 1959r., kiedy to utworzono Kampinoski Park Narodowy w celu ochrony walorów przyrodniczych, historycznych i kulturowych Puszczy Kampinoskiej. Ochronie podda-no unikatowy kompleks wydm śródlądowych i terenów bagiennych. Teren ten, pomimo wielowiekowej działalności człowieka, zachował niezwykle różnorodną przyrodę i jest najcenniejszym obszarem przyrodni-czym Mazowsza. Niezwykłe jest także to, że pod koniec XXw., naznaczonego potężnymi zniszczeniami środowiska, u wrót Warszawy znajduje się tak przyrodniczo tak cenny obszar, co jest niespotykanym położeniem w skali europejskiej i światowej.
W 1999r., w 40. rocznicę swojego istnienia, Kampinoski Park Narodowy ma 38544 ha powierzchni, z czego 68 ha zajmuje Ośrodek Hodowli Żubrów w Smardzewicach k. Tomaszowa Mazowieckiego. Ścisła ochrona obejmuje 4303 ha. Własność Państwa stanowi 29899 ha, a pozostałe 5756 ha stanowi własność prywatną (stan w roku 1993). Strefa ochronna zajmuje 47123 ha. Park ma 18 km między północnym a południowym krańcem i około 50 km między wschodnim a zachodnim krańcem.
Puszcza Kampinoska leży w znajdującej się w centrum Niziny Mazowieckiej Kotlinie Warszawskiej. Obszar Puszczy odznacza się wyjątkową zwięzłością przestrzenna i posiada bardzo wyraźne naturalne granice. Od północnego wschodu i północy granica jest współczesna dolina Wisły, a na niewielkim odcinku sama rzeka Wisła, od zachodu granicą jest rzeka Bzura. Granicą południową jest skarpa Równiny Błońskiej.
Pod względem hydrologicznym prawie cały obszar parku położony jest w zlewiskach Łasicy i Kanału Kromnowskiego, będących głównymi ciekami wodnymi tego terenu. Ogromny jest wpływ wód podziemnych związanych z rzeką Wisłą i Bzurą.
Klimat Parku odznacza się niskimi opadami, wynoszącymi średnio poniżej 500 mm rocznie. Średnia roczna temperatura w zachodniej części Parku wynosi 7,5 stopni C, a na granicy wschodniej, w sąsiedztwie Warszawy 8,0 stopni C. Okres wegetacyjny trwa 214 dni, liczba dni mroźnych waha się od 30 do 50, a długość zalegania pokrywy śnieżnej od 38 do 60 dni w roku. To wszystko powoduje specyficzny, lokalny mikro klimat charakteryzujący się dłuższym zaleganiem zimnych i ciepłych mas powietrza, oraz większą liczbą dni bezwietrznych. W okresie wiosennym i jesiennym częstym zjawiskiem są mgły, unoszące się zwłaszcza nad terenami bagiennymi.



BUDOWA GEOLOGICZNA

Największy wpływ na ukształtowanie tego obszaru miał ostatni lądolód. Teren dzisiejszej Puszczy Kampinowskiej został ukształtowany przez wody z topniejącego lodowca spływające do morza korytem rzeki Prawisły. Toczyła ona swe wody przez doliny Neru, Warty i Łaby do Morza Północnego, formując widoczną dzisiaj pradolinę Warszawsko-Berlińską. W miarę ustępowania lodowca Prawisła zmieniła swój bieg, aż stał się podobny do dzisiejszego. Obniżenie się poziomu wody i kolejne zmiany koryta rzeki spowodowały wynurzanie się wysp i piaszczystych łach.
Były one przewiewane i formowane przez wiatry, przybierając formę dzisiejszych wydm. Przemieszczające się wydmy oraz opadanie wody spowodowało, że niektóre koryta i odnogi rzeczne zostały odcięte od głównego nurtu rzeki. Rozpoczął się proces odkładania materii organicznej i powolnego wysychania, co w rezultacie doprowadziło do utworzenia się terenów bagiennych. Wydmy powoli opanowywała roślinność, co sprzyjało ich utrwaleniu.
Krajobraz Kampinoskiego Parku Narodowego jest urozmaicony przez liczne wyniesienia wydmowe o różnym kształcie i wielkości. Wysokość względna niektórych dochodzi do 27 m. W zagłębieniach między wydmowych występują często bagna i torfowiska. Różnice wysokości na terenie całego Parku wynoszą 37m, od 68 m n.p.m w Miszorach do 105 m n.p.m na Białej Górze.
Ukształtowane w ten sposób wydmy i bagna stanowią główny składnik krajobrazu Puszczy Kapinowskiej, nadając mu piękno i urok. Największym walorem tego terenu są właśnie kontrasty pomiędzy tymi dwoma podstawowymi typami środowisk. Dodatkowo powiększa i uwidacznia je odmienna roślinność – poro-śnięte suchymi borami sosnowymi wydmy bezpośrednio graniczą z wilgotną łąką czy też bagiennymi lasami olchowymi. Wydmy są najważniejszym elementem budowy terenu Puszczy. Występują one w dwóch for-mach: łukowej (parabolicznej) oraz wałów wydmowych. Najczęściej spotykane są wydmy paraboliczne, o zwróconym ku wschodowi czole i z wyciągniętymi ku zachodowi i północnemu zachodowi ramionami. Tereny bagienne powstały w odciętych od głównego nurtu korytach Prawisły. W zbiornikach stojących następowało odkładanie się substancji organicznej i postępował proces wypłycania się. Żyzne i wilgotne podłoże opanowywała roślinność bagienna i szuwarowa. Z ich obumarłych szczątków zaczęły tworzyć się pokłady torfu, co doprowadziło do powstania torfowisk niskich, początkowo porośniętych przez otwarte turzycowiska. W późniejszych okresach część z nich została opanowana przez roślinność leśną- bagienne lasy olchowe i brzozowe, reszta pozostała w stanie otwartym. Pierwotne stosunki przyrodnicze zakłócił dopiero na przestrzeni ostatnich dwóch stuleci człowiek, przez osuszenie i zamianę bagien na łąki i pastwiska.
Obszar Puszczy Kampinoskiej charakteryzuje się pasowym, równoleżnikowym układem środowisk. Tworzą go znajdujące się przy Wiśle taras zalewowy, taras wydmowy z dwoma pasami wydmowymi-północnym i południowym i dwoma pasami bagiennymi oraz skarpa Równiny Błońskiej, będąca południową granicą terenu.
W przeszłości teren ten znajdował się pod dużym wpływem Wisły, której wody często podczas powodzi zasilały Puszczę w wodę, część wód przedostawała się także poprzez podsiąkanie. Podobną rolę pełniła Bzura, do której często wpadały wezbrane wody Wisły i tą drogą wlewały się do centralnych części Puszczy. Obecnie obwałowanie Wisły wałami przeciwpowodziowymi zakończyło ten sposób zasilania w wodę. Jedynym źródłem wody pozostają więc opady.
Sytuację pogarszały melioracje odwadniające. Spowodowało to dosyć niekorzystny bilans wodny, charakteryzujący się nadmiarem wody na wiosnę, która jednak szybko odpływa i już latem daje się odczuć jej niedobór.
Wisła, choć znajduje się poza administracyjnymi granicami Parku, to nadal jest ważną częścią systemu przyrodniczego Puszczy Kampinoskiej. Najcenniejszy jest jej środkowy odcinek, pomiędzy Dęblinem a Płockiem, gdzie rzeka nadal zachowała swój naturalny charakter, będąc ostatnia dziką wielką rzeką Europy. Poza krótkimi odcinkami miejskimi, o wyprostowanych i umocnionych brzegach, wiedzie bieg rzeki krętej, z licznymi wyspami, zakolami i starorzeczami. W okresie niskich stanów wody w jej nurcie pojawiają się liczne piaszczyste wyspy i ławice.
Piaszczyste wyspy są doskonałym miejscem lęgowym dla wielu ptaków. Tego typu wyspy, będące miejscami lęgowymi ptactwa, są bardzo rzadkie na innych rzekach, dlatego na Wiśle gnieździ się 90% polskiej populacji mewy pospolitej czy też 75% populacji rybitwy białoczelnej. Spotykane tutaj rzeczna kolonie ptaków, liczące po kilkaset i więcej par, na innych europejskich rzekach są niezwykle rzadkie.
W okresie pozalęgowym, szczególnie zimą Wisła jest miejscem zimowania dla dziesiątków tysięcy ptaków wodno-błotnych, z których najpospolitsze to: łyski i gęsi.
Ze względu na swoje położenie Puszcza Kampinoska tworzy wyraźnie wyodrębniony układ przyrodniczy, a punktami wejścia i wyjścia są doliny rzek: Wisły, Narwi, Bugu i Bzury. Dolina Wisły tworzy ciągłość przestrzenną pozwalającą na przemieszczanie się wielu gatunków roślin, zwierząt a nawet całych zespołów organizmów. Pełni funkcję korytarza ekologicznego, łączącego Bałtyk z południem kraju, a dalej przez Bramę Morawską z południem Europy.



ŚWIAT ROŚLINNY PUSZCZY

Krajobraz Puszczy Kampinoskiej ukształtowany został w ciągu ostat¬nich kilkunastu tysięcy lat. W naj¬nowszych ocenach podkreśla się, że obecna roślinność rzeczywista puszczy ma charakter wybitnie nieustabilizowany. Oznacza to, że przyroda Kampinoskiego Parku Narodowego jest tworem żywym, dynamicznym i ciągle podlegają¬cym przemianom. Bystry obser¬wator tych zmian ulega czasami wrażeniu, iż odbywające się normalnie przez setki i tysiące lat procesy sukcesyjne, tu można oglądać za¬ledwie przez dziesięciolecia. Ten proces sukcesyjny, wspomożony następnie przez człowieka spra¬wił, iż większa część Puszczy porośnięta jest dziś lasami: od bo¬rów suchych, świeżych, wilgot¬nych, bagiennych do mieszanych, przez dąbrowy świetliste, grądy i łęgi, aż po olsy.
Na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego notuje się obecnie 51 gatunków drzew i 47 gatunków krzewów. Lista ta może zostać w toku badań jeszcze uzupełnio¬na, ale tylko o gatunki sporadycz¬ne. Jest to bardzo bogaty zestaw, jednak przy bliższym rozpoznaniu wyłania się poważny problem: spośród nich nie wszystkie można zaliczyć do rodzimych i właściwych mazowieckiej krainie geo¬botanicznej. Jednym z problemów Parku jest występowanie tu gatunków obcych, np. czeremchy amerykariskiej, dębu czerwone¬go czy robinii, zwanej potocznie akacją. Parki narodowe powoła¬ne zostały do ochrony najcenniej¬szych dóbr przyrody, a więc wszyst¬kiego, co żyje oraz gleby, wody i powietrza , ale także dóbr kultu¬rowych, a w tym gwary, zwyczajow ludowych itp. Gatunki obce z jednej strony "zasmiecają" rodzimy skład przyrody, z drugiej jed¬nak tak jak kwitnąca wiosną ro¬binia czy przebarwiający sią dąb czerwony jesienią - mogą być nie¬zwykle atrakcyjnym dla turysty elementem krajobrazu. Są obce, więc powinny być usunigte. Proces ten jest jednak bardzo kosz¬towny i wcale nie tak jednoznacz¬nie pożądany.Niespelna 80% powierzchni Par¬ku stanowią lasy.
Podstawo¬wym gatunkiem lasotwórczym w Puszczy jest sosna, następnie zaś olcha, dąb i brzoza. Uzupel¬nieniem lasów są liczne zespoły roslinnosci nieleśnej, pokrywają¬cej puszczańskie łąki, bagna i wydmy. Puszcza Kampinoska jest „domem” aż dla 1104 gaunków roślinnych naczyniowatych, 120 gatunków mchów, 25 wątrobowców i 50 porostów. Niestety, z tej liczby aż 46 gatunków jest zagrożonych wyginięciem. Obok gatunków typowo niżowych spotyka się tu rośliny górski (nerecznica górska, świerząbek kosmaty), atlantyckie (wąkrota zwyczajna), lubiące tereny zasolone, tzw. halofity (szczaw nadmor¬ski, solanka kolczysta) i pontyj¬ska roślinność kserotermiczna (wiśnia kwaśna i wężymord stepowy).
Z całej kampinoskiej flory na czoło wysuwa się niewiel¬ki krzew o nazwie chamedafne północna, zwany tez rozmaryn¬kiem. Jest typowym składnikiem potnocnej tundry - przywędrowała tu przed wiekami z lodowcem, a po jego stopnieniu pozostała już na zawsze. Jest więc reliktem po¬lodowcowym, a jej stanowisko w Puszczy Kampinoskiej jest w ska¬li kraju największym i wysunigętym najdalej na południe. Inne osobliwosci przyrodnicze to przyby¬ła z dalekich, wschodnich stepów wiśnia kwasna, polski endemit¬brzoza czarna oraz wiele innych roslin.

ŚWIAT ZWIERZĘCY

Położona w centralnej Polsce Puszcza Kampinoska znajduje się w klimacie przejściowym, stąd też mogą tu występować zarówno gatunki atlantyckie, jak i wchodnioeuropejskie, związane z klimatem kontynentalnym. Również duże zróżnicowanie środowisk-od suchych wydm po bagna i torfowiska - stwarza możliwości występowania wielu gatunków związanych z tymi specyficznymi środowiskami. Płynąca tędy kiedyś Prawisła była szlakiem wędrówek wielu ciepłolubnych zwierząt południowych i niektóre znalazły środowisko do życia na nagrzanych, ciepłych stokach wydm. Jednocześnie zachowały się gatunki reliktowe z okresu panowania tundry. Również wielowiekowa gospodarka człowieka i związany z nią rolniczy krajobraz będący mozaiką łąk, pastwisk i pól uprawnych stworzyły kolejne środowisko do życia i rozwoju specyficznej grupy zwierząt.
Kampinoski Park Narodowy wraz ze strefą ochronną jest jedną z najważniejszych ostoi fauny niżu polskiego. Ocenia się, że na tym terenie może występować połowa rodzimej fauny, czyli około 16,5 tys. gatunków zwierząt. Dotychczas udokumentowano bytowanie jedynie 3 tys. gatunków zwierząt, co świadczy o bardzo małym stopniu zbadania fauny tego terenu. Najliczniejszą grupą zwierząt stanowią oczywiście owady i inne bezkręgowce. Środowiskami o bardzo ciekawej faunie są nagrzane zbocza wydm, wrzosowiska czy też obszary ochrony ścisłej, gdzie znalazło ostoją wiele gatunków bezkręgowców związanych z martwymi i murszejącymi drzewami.